Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonu; burun, boğaz, göz çevresi ve ağız dokularını etkileyebilen bulaşıcı hastalıkların oluşturduğu bir tablodur. Hapşırma, burun ve göz akıntısı, burun tıkanıklığı, iştahsızlık ve halsizlik en sık görülen belirtiler arasındadır.
Üst solunum yolu enfeksiyonu tek bir hastalığın adı değildir. Farklı viral ve bakteriyel etkenler benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle özellikle uzun süren, tekrarlayan veya genel durumu etkileyen belirtilerde kedinin yalnızca “üşüttüğü” düşünülmemeli, altta yatan neden değerlendirilmelidir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nedir?
Üst solunum yolu; burun boşluğu, sinüsler, yutak ve bu bölgelerle bağlantılı dokuları kapsar. Kedilerde bu bölgeleri etkileyen enfeksiyonlar çoğunlukla viral etkenlerle ilişkilidir.
En sık karşılaşılan etkenler arasında:
- Feline herpesvirus tip 1 (FHV-1)
- Feline calicivirus (FCV)
- Bazı bakteriyel etkenler
yer alır.
Aynı kedide birden fazla etkenin bulunması da mümkündür. Ayrıca viral enfeksiyon sırasında gelişen ikincil bakteriyel enfeksiyonlar belirtilerin değişmesine veya uzamasına neden olabilir.
Bu nedenle üst solunum yolu enfeksiyonu yalnızca “burun enfeksiyonu” olarak değerlendirilmez. Gözler, ağız içi, iştah ve kedinin genel durumu da birlikte takip edilir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Belirtileri Nelerdir?
Belirtilerin şiddeti enfeksiyonun etkenine, kedinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre değişebilir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Hapşırma
- Burun akıntısı
- Burun tıkanıklığı
- Gözlerde sulanma veya akıntı
- Göz çevresinde kızarıklık
- Gözleri kısma
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Ateş
- Normalden daha az hareket etme
- Ses değişikliği
- Ağız içinde yara veya ülserler
- Salya artışı
Burun ve göz akıntısı başlangıçta daha şeffaf olabilir. Süreç ilerlediğinde akıntının görünümü değişebilir. Ancak akıntının rengine bakarak enfeksiyonun viral veya bakteriyel olduğuna kesin karar verilemez.
Ağız içindeki ağrılı lezyonlar bazı kedilerde yemek yemeyi zorlaştırabilir. Burun tıkanıklığı da kedinin koku alma yeteneğini azaltarak iştahının düşmesine neden olabilir.
Her Hapşıran Kedide Enfeksiyon mu Vardır?
Hayır. Hapşırma üst solunum yolu enfeksiyonlarında sık görülse de tek başına enfeksiyon tanısı koydurmaz.
Burun içinde tahriş, yabancı materyaller, kronik burun hastalıkları, polipler ve daha farklı problemler de hapşırmaya neden olabilir.
Kısa süre içinde birkaç kez hapşıran ancak iştahı, hareketliliği ve genel durumu normal olan bir kedi ile gün boyunca hapşıran, göz-burun akıntısı bulunan ve yemek yemeyen bir kedi aynı şekilde değerlendirilmez.
Özellikle belirtiler birkaç gün boyunca devam ediyor, giderek artıyor veya tekrarlıyorsa nedenin araştırılması gerekir.
Feline Herpesvirus (FHV-1) Nedir?
Feline herpesvirus, kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonlarının başlıca nedenlerinden biridir. Burun ve göz dokularını belirgin şekilde etkileyebilir.
FHV-1 enfeksiyonunda:
- Hapşırma
- Burun akıntısı
- Göz akıntısı
- Konjonktivit
- Gözleri kısma
- Ateş
- İştahsızlık
gibi belirtiler görülebilir.
Bazı kedilerde kornea da etkilenebilir. Bu nedenle gözde belirgin ağrı, yoğun akıntı, gözün kapalı tutulması veya göz yüzeyinde değişiklik fark edildiğinde göz muayenesi geciktirilmemelidir.
Herpesvirusun önemli özelliklerinden biri enfeksiyon sonrasında kedinin vücudunda latent halde kalabilmesidir. Kedi klinik olarak iyileşmiş görünse bile virüs tamamen ortadan kalkmayabilir.
İlerleyen dönemlerde stres, başka hastalıklar veya çevresel değişiklikler bazı kedilerde belirtilerin tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.
Feline Calicivirus (FCV) Nedir?
Feline calicivirus da kedilerde üst solunum yolu hastalıklarının yaygın viral nedenlerinden biridir.
Hapşırma, burun ve göz akıntısı gibi klasik solunum belirtilerinin yanı sıra bazı kedilerde özellikle:
- Dil ve ağız dokularında yaralar
- Ağızda ağrı
- Salya artışı
- Yemek yemekte zorlanma
görülebilir.
Bazı FCV enfeksiyonlarında geçici topallama gibi solunum sistemi dışında belirtiler de ortaya çıkabilir.
FHV-1 ve FCV bazı klinik özellikleriyle birbirinden farklılaşabilse de yalnızca belirtilere bakarak etkeni kesin şekilde ayırmak her zaman mümkün değildir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nasıl Bulaşır?
Bulaşma çoğunlukla enfekte kedilerin burun, göz ve ağız salgılarıyla temas sonucu gerçekleşir.
Enfekte bir kedinin:
- Hapşırması
- Başka bir kediyle yakın temas etmesi
- Ortak mama ve su kabı kullanması
- Ortak yatak veya oyuncak kullanması
bulaşmaya katkıda bulunabilir.
Çok sayıda kedinin bir arada bulunduğu barınak, üretim ortamı veya çok kedili evlerde enfeksiyon daha kolay yayılabilir.
Enfekte kediyle temas eden eller ve bazı eşyalar da etkenin diğer kedilere taşınmasına aracılık edebilir. Bu nedenle hasta kedinin kullandığı kapların ve yatakların ayrı tutulması ve temastan sonra el hijyenine dikkat edilmesi yararlıdır.
Yavru Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu
Yavru kediler üst solunum yolu enfeksiyonlarından daha fazla etkilenebilir.
Bağışıklık sistemlerinin henüz tam olarak gelişmemiş olması, yeterli aşı korumasının oluşmaması ve özellikle çok kedili ortamlarda yüksek bulaşma riski yavru kedileri daha hassas hale getirir.
Yavru kedide:
- İştahsızlık
- Sürekli uyuma
- Yoğun göz veya burun akıntısı
- Hızlı kilo kaybı
- Solunum güçlüğü
- Su içmeme
- Ağız içinde ağrılı yaralar
gibi belirtiler varsa genel durum daha yakından değerlendirilmelidir.
Yetişkin bir kedide daha hafif seyreden bir enfeksiyon yavru kedide beslenme ve sıvı kaybı nedeniyle daha hızlı sorun oluşturabilir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Nasıl Teşhis Edilir?
Birçok vakada tanı, kedinin klinik belirtileri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek konur.
Veteriner hekim:
- Burun akıntısını
- Gözleri
- Ağız içini
- Solunumu
- Vücut sıcaklığını
- Kedinin genel durumunu
değerlendirir.
Hafif ve ilk kez ortaya çıkan tipik vakalarda her zaman hangi mikroorganizmanın hastalığa neden olduğunun belirlenmesi gerekmeyebilir.
Ancak belirtiler uzun süredir devam ediyorsa, sık tekrarlıyorsa, birden fazla kedide salgın şeklinde görülüyorsa veya tedaviye beklenen yanıt alınmıyorsa etkenin belirlenmesine yönelik testler düşünülebilir.
Göz, burun veya ağız bölgesinden alınan örneklerle bazı viral ve bakteriyel etkenlere yönelik testler yapılabilir. Kedinin durumuna göre kan testleri veya görüntüleme yöntemlerine de ihtiyaç duyulabilir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Tedavisi Nasıl Planlanır?
Tedavi enfeksiyonun şiddetine, kedinin genel durumuna ve belirtilere göre planlanır.
Hafif ve komplikasyonsuz bazı vakalarda temel yaklaşım destekleyici bakım olabilir. Kedinin yeterli beslenmesi, sıvı ihtiyacının karşılanması ve burun-göz salgılarının kontrol edilmesi iyileşme sürecinde önemlidir.
Göz bulguları bulunan kedilerde gözün ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir. Kornea problemi veya belirgin göz inflamasyonu varsa uygulanacak yaklaşım farklılaşabilir.
Şiddetli enfeksiyonda veya kedinin yemek yemediği, susuz kaldığı ve belirgin şekilde halsizleştiği durumlarda klinik destek gerekebilir.
Tedavinin her kedide aynı olmamasının nedeni üst solunum yolu enfeksiyonunun tek bir etkenden kaynaklanan tek tip bir hastalık olmamasıdır.
Üst Solunum Yolu Enfeksiyonunda İlaç ve Antibiyotik Kullanılır mı?
Her üst solunum yolu enfeksiyonunda antibiyotik kullanılması gerekmez.
En sık görülen etkenlerden FHV-1 ve FCV virüstür. Antibiyotikler viral enfeksiyonu doğrudan tedavi etmez.
Ancak viral enfeksiyona ikincil bakteriyel enfeksiyon geliştiğinde veya başlangıçtan itibaren bakteriyel bir etken düşünüldüğünde veteriner hekim medikal tedavi planlayabilir.
Bu nedenle:
- Burun akıntısının olması
- Akıntının koyulaşması
- Hapşırmanın artması
tek başına hangi antibiyotiğin kullanılması gerektiğini göstermez.
İnsanlar için üretilmiş antibiyotiklerin, göz damlalarının, burun ilaçlarının veya evde daha önce kalmış veteriner ilaçlarının kullanılmaması gerekir.
Tedavi seçimi kedinin muayenesine ve mevcut klinik tabloya göre yapılmalıdır.
Evde Bakımda Nelere Dikkat Edilmeli?
Hafif ve veteriner hekim tarafından evde takip edilmesi uygun görülen vakalarda destekleyici bakım kedinin daha rahat etmesine yardımcı olabilir.
Evde dikkat edilebilecek noktalar arasında:
- Göz ve burun çevresindeki akıntıyı temiz tutmak
- Temiz suya kolay ulaşım sağlamak
- Kedinin gerçekten yemek yiyip yemediğini takip etmek
- Ortamı sakin tutmak
- Diğer kedilerle yakın teması azaltmak
- Mama ve su kaplarını ayrı kullanmak
yer alabilir.
Burun tıkanıklığı nedeniyle kedinin koku alma duyusu azaldığında iştahı da düşebilir. Mamayı hafifçe ılıtmak kokusunun daha belirgin hale gelmesine yardımcı olabilir.
Ancak yemek yemeyen bir kediyi uzun süre yalnızca evde gözlemlemek uygun değildir.
Bitkisel karışımlar, insan soğuk algınlığı ilaçları, rastgele antibiyotikler veya veteriner önerisi olmadan kullanılan göz damlaları evde tedavi amacıyla uygulanmamalıdır.
Kedi Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Kaç Günde Geçer?
Komplikasyonsuz üst solunum yolu enfeksiyonlarında belirtiler çoğunlukla yaklaşık 1-2 hafta içinde belirgin şekilde azalır. Bazı kedilerde belirtilerin tamamen kaybolması daha uzun sürebilir.
İyileşme süresi:
- Enfeksiyona neden olan etkene
- Kedinin yaşına
- Bağışıklık durumuna
- Beslenmesine
- Eşlik eden başka bir hastalığın bulunmasına
göre değişebilir.
Belirtiler düzelmek yerine artıyorsa, birkaç haftayı aşacak şekilde devam ediyorsa veya kısa aralıklarla tekrar ediyorsa yeniden değerlendirme gerekir.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir. Özellikle herpesvirus enfeksiyonlarında bu durum sık görülebilir.
FHV-1 ile enfekte olan kediler klinik olarak iyileştikten sonra virüsü vücutlarında taşıyabilir. Virüs belirti oluşturmadan uzun süre kalabilir ve bazı dönemlerde yeniden aktifleşebilir.
Stres, başka bir hastalık, operasyon, çevre değişikliği veya çok kedili ortamlarda yaşanan değişiklikler bazı taşıyıcı kedilerde tekrar hapşırma ve göz-burun belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Calicivirus geçiren bazı kediler de iyileştikten sonra bir süre veya daha uzun dönem virüsü çevreye saçmaya devam edebilir.
Bu nedenle tekrarlayan solunum belirtileri her zaman kedinin yeniden dışarıdan enfeksiyon aldığı anlamına gelmez.
Diğer Kedilere Bulaşır mı?
Evet. Üst solunum yolu enfeksiyonlarına neden olan başlıca viral ve bakteriyel etkenlerin çoğu kediler arasında bulaşıcıdır.
Hasta kedinin mümkün olduğunca diğer kedilerden ayrı tutulması, ortak mama-su kabı ve yatak kullanımının sınırlandırılması bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur.
Özellikle:
- Yavru kediler
- Aşıları eksik kediler
- Yaşlı kediler
- Kronik hastalığı bulunan kediler
enfeksiyondan daha fazla etkilenebilir.
Evde başka kediler bulunuyorsa onların da hapşırma, göz-burun akıntısı ve iştah değişiklikleri açısından takip edilmesi yararlıdır.
Kedilerde Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu İnsana Bulaşır mı?
Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonlarının başlıca viral nedenleri olan feline herpesvirus ve feline calicivirus insanlarda enfeksiyon oluşturmaz.
Ancak üst solunum yolu hastalığı tek bir etkenden oluşmadığı için özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler bulunan evlerde hijyen kurallarına dikkat edilmesi uygundur.
Hasta kediyle temas sonrasında ellerin yıkanması ve göz-burun salgılarıyla doğrudan temastan kaçınılması temel hijyen açısından yeterli bir yaklaşımdır.
Aşılı Kedi Üst Solunum Yolu Enfeksiyonu Geçirir mi?
Evet. Aşılı kediler de bazı üst solunum yolu enfeksiyonlarını geçirebilir.
FHV-1 ve FCV’ye karşı kullanılan aşıların temel amacı her enfeksiyonu tamamen engellemekten ziyade hastalığın daha hafif seyretmesine ve ciddi klinik belirtilerin azalmasına yardımcı olmaktır.
Bu nedenle aşılı bir kedinin hapşırması veya solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi aşının “işe yaramadığı” anlamına gelmez.
Aşı programı kedinin:
- Yaşına
- Önceki aşı geçmişine
- Yaşam ortamına
- Başka kedilerle temas durumuna
göre veteriner hekim tarafından planlanır.
Özellikle yavru kedilerin uygun aşılama programına alınması, çok kedili ortamlarda hastalık kontrolünün önemli parçalarından biridir.
Ne Zaman Veteriner Hekime Başvurulmalı?
Hafif hapşırma ve burun akıntısı bulunan bazı kediler genel durumları iyi olduğu sürece daha hafif bir hastalık süreci yaşayabilir. Ancak bazı belirtilerde değerlendirme geciktirilmemelidir.
Özellikle:
- Yemek yememe
- Su içmeme
- Belirgin halsizlik
- Solunum güçlüğü
- Açık ağızla nefes alma
- Çok hızlı veya zorlanarak soluma
- Yoğun göz akıntısı
- Gözünü sürekli kapalı tutma
- Göz yüzeyinde belirgin değişiklik
- Ağız içindeki yaralar nedeniyle yemek yiyememe
- Yüksek ateş
- Belirtilerin giderek kötüleşmesi
- Uzun süren veya sık tekrarlayan enfeksiyon
durumlarında veteriner muayenesi gerekir.
Özellikle yavru kedilerde iştahsızlık, sıvı kaybı ve genel durumdaki bozulma daha hızlı ilerleyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonu kendiliğinden geçer mi?
Hafif ve komplikasyonsuz bazı viral enfeksiyonlarda bağışıklık sistemiyle birlikte belirtiler zaman içinde azalabilir. Ancak yemek yememe, yoğun göz-burun akıntısı, solunum güçlüğü veya belirgin halsizlik bulunan kedilerde yalnızca kendiliğinden geçmesini beklemek uygun değildir.
Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonuna ne iyi gelir?
Uygulanacak yaklaşım belirtilerin şiddetine ve enfeksiyonun nedenine göre değişir. Yeterli beslenme ve sıvı alımı, burun-göz çevresinin temiz tutulması ve kedinin rahat bir ortamda dinlenmesi iyileşme sürecini destekleyebilir. Gerekli medikal tedavi ise veteriner hekim tarafından belirlenir.
Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonunda antibiyotik kullanılır mı?
Her vakada kullanılmaz. Feline herpesvirus ve calicivirus viral etkenlerdir ve antibiyotikler bu virüsleri tedavi etmez. Bakteriyel enfeksiyon veya ikincil bakteriyel komplikasyon düşünüldüğünde veteriner hekim antibiyotik tedavisi planlayabilir.
Kedi üst solunum yolu enfeksiyonu ne kadar sürer?
Komplikasyonsuz vakalarda belirtiler çoğunlukla 1-2 hafta içinde azalır. Bazı kedilerde iyileşme daha uzun sürebilir. Uzayan veya tekrarlayan belirtilerde yeniden değerlendirme gerekir.
Üst solunum yolu enfeksiyonu olan kedi yemek yemiyorsa ne yapılmalı?
Burun tıkanıklığı koku alma duyusunu azaltarak iştahsızlığa neden olabilir. Ağız içindeki yaralar da yemek yemeyi ağrılı hale getirebilir. Kedinin yemek yememesi devam ediyorsa veteriner değerlendirmesi yapılmalıdır.
Kedilerde üst solunum yolu enfeksiyonu öldürücü olabilir mi?
Çoğu komplikasyonsuz vaka uygun takip ve destekle iyileşir. Ancak yavru, ileri yaşta, bağışıklığı zayıf veya genel durumu bozulmuş kedilerde enfeksiyon daha ağır seyredebilir. Solunum güçlüğü, uzun süren iştahsızlık ve belirgin halsizlik daha hızlı değerlendirilmelidir.